«40 πήγες! Άντε, πότε θα κάνεις παιδί;» – Ώρα να σπάσουμε το στερεότυπο

Η τεκνοποίηση είναι ένα θέμα που δεν είναι μόνο προσωπικό αλλά και κοινωνικό και πολιτειακό. Ένα ζευγάρι, στην εποχή μας, έχει πολλές επιλογές σχετικά με το πότε, πώς και αν θα ξεκινήσει οικογένεια. Παρά την εξέλιξη της επιστήμης της ιατρικής και την καλύτερη ενημέρωση των νέων γενεών σχετικά με θέματα υγείας και αναπαραγωγής, υπάρχουν ακόμα πολλά στερεότυπα σχετικά με αυτό το θέμα

Στερεότυπο 1: Κάθε γυναίκα/ ζευγάρι πρέπει να επιθυμεί να κάνει παιδί για να είναι ολοκληρωμένο.

Η εξέλιξη του είδους μας, η συνέχιση της ζωής, η διατήρηση της κοινωνίας μας εξαρτάται από την αναπαραγωγή μας. Δεν είναι, λοιπόν, η αναπαραγωγή μόνο προσωπικό θέμα αλλά για αιώνες θεωρείται και ο προορισμός του ανθρώπου στη γη. Θεωρείται σχεδόν αξίωμα ότι ένα ζευγάρι που είναι μαζί καιρό, για να είναι ολοκληρωμένο πρέπει να κάνει παιδιά. Ιδιαίτερα όσον αφορά στη γυναίκα, παραμένει η πεποίθηση ότι όλες οι γυναίκες επιθυμούν να κάνουν παιδί και μόνο έτσι θα είναι ευτυχισμένες. 

Στερεότυπο 2: Συνήθως η ερώτηση «Έφτασες τα 40. Πότε θα κάνεις παιδί;» απευθύνεται στη γυναίκα, καθώς θεωρείται ότι ο άνδρας δεν έχει ηλικιακό περιορισμό και μπορεί να ξεκινήσει οικογένεια σε οποιαδήποτε ηλικία.

Η ερώτηση έφτασες τα 40, πότε θα κάνεις παιδί, απευθύνεται συνήθως σε γυναίκες που έχουν καθυστερήσει να τεκνοποιήσουν. Σπάνια η ίδια ερώτηση με τον ηλικιακό περιορισμό τίθεται σε άνδρες της ίδιας ηλικίας καθώς, εσφαλμένα, θεωρούν ότι η γονιμότητα ενός άνδρα δεν μειώνεται σημαντικά με την πάροδο της ηλικίας και μπορεί να τεκνοποιήσει όποτε θέλει χωρίς πρόβλημα. Αυτό είναι μια μεγάλη παρανόηση καθώς, ιδιαίτερα στον ανεπτυγμένο κόσμο, ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει οδηγήσει σε σημαντική αλλαγή στην ποιότητα και ποσότητα του σπέρματος στους άνδρες και αύξηση της ανδρικής υπογονιμότητας (1). Σε ηλικίες μετά τα 45-50 αυξάνονται ακόμα οι πιθανότητες να υπάρχει διαταραχή στο γενετικό υλικό των σπερματοζωαρίων γεγονός που μπορεί να οδηγήσει σε έμβρυα με χρωμοσωμικές ανωμαλίες. Τα παιδιά που γεννιούνται από πατέρα μεγαλύτερης ηλικίας έχουν αυξημένο κίνδυνο να παρουσιάσουν ψυχοκινητικές και αναπτυξιακές (2) διαταραχές.

Στερεότυπο 3: Θεωρούμε ότι ένα ζευγάρι κοντά ή μετά τα 40 δεν θέλει να κάνει παιδιά (γιατί αν ήθελε θα είχε κάνει), χωρίς να σκεφτούμε πόσα ζευγάρια προσπαθούν για χρόνια χωρίς αποτέλεσμα και η καθυστέρηση δεν είναι θέμα επιλογής τους.

Θεωρούμε συχνά ότι, ένα ζευγάρι που είναι μαζί για πολύ καιρό και δεν έχει τεκνοποιήσει, δεν επιθυμεί εγκυμοσύνη ή δεν προσπαθεί αρκετά. Πολλά ζευγάρια προσπαθούν για χρόνια, χωρίς αποτέλεσμα και, δυστυχώς, λόγω ταμπού, δεν συζητούν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ή δεν ζητούν έγκαιρα ιατρική βοήθεια γιατί είτε υποτιμούν το πρόβλημα είτε το αντιμετωπίζουν σαν προσωπική αποτυχία. Η υπογονιμότητα αυξάνεται διαρκώς στις ανεπτυγμένες κοινωνίες και αγγίζει ένα στα 7 ζευγάρια. Ένα ζευγάρι παρουσιάζει υπογονιμότητα (3) και θα πρέπει να ζητήσει ιατρική βοήθεια:

• αν προσπαθεί για ένα χρόνο χωρίς αποτέλεσμα όταν η γυναίκα είναι κάτω των 35 ετών,
• αν προσπαθεί για τουλάχιστον 6 μήνες όταν η γυναίκα είναι άνω των 35 ετών,
• ενώ όταν η γυναίκα είναι άνω των 40 ετών συστήνεται η συμβολή ειδικού αναπαραγωγής από την αρχή της προσπάθειας για εγκυμοσύνη. 

Στερεότυπο 4: Μέχρι πριν μερικά χρόνια ήταν πολύ δύσκολο μια γυναίκα να ξεκινήσει οικογένεια μετά τα 40 με δική της εγκυμοσύνη. Τα πράγματα έχουν αλλάξει με την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή αλλά εδώ κρύβεται μια παγίδα.

Το στερεότυπο αυτό βασίζεται στο γεγονός ότι, η γονιμότητα μιας γυναίκας μειώνεται σταδιακά μετά τα 35 χρόνια και ειδικά μετά τα 40. Πράγματι, μέχρι πριν μερικά χρόνια, και ειδικά πριν από την εξέλιξη της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ήταν εξαιρετικά σπάνιο να συλλάβει φυσιολογικά μια γυναίκα μετά τα 40, ειδικά αν δεν είχε συλλάβει σε νεότερη ηλικία. Η πιθανότητα φυσιολογικής σύλληψης μετά τα 40 είναι κάτω από 5% σε κάθε κύκλο, ενώ στα 43 η πιθανότητα αυτή είναι 1-2% (4). Με τις σύγχρονες μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής δίνεται η δυνατότητα σε γυναίκες άνω των 40 να συλλάβουν με καλύτερα ποσοστά επιτυχίας (10-15% ανα κύκλο). Δίνεται ακόμα η δυνατότητα να διαφυλάξουν τη γονιμότητα τους με κατάψυξη ωαρίων σε νεαρή ηλικία όταν η ποιότητα των ωαρίων είναι βέλτιστη. Υπάρχει ακόμα η επιλογή να επιτύχουν εγκυμοσύνη χωρίς δικό τους γενετικό υλικό (μέσω δότριας ωαρίων) ή με παρένθετη μήτρα. 

Παγίδα

Συχνά, όταν προσπαθούμε να απαλλαχθούμε από στερεότυπα, πέφτουμε σε παγίδες. Η παγίδα εδώ είναι ότι υπάρχει μια γενικευμένη πεποίθηση ότι η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή μπορεί να ξεπεράσει κάθε πρόβλημα και να βοηθήσει όλα τα ζευγάρια. Αυτό δυστυχώς δεν ισχύει. Η εγκυμοσύνη μετά τα 40 και ιδίως μετά τα 45 είναι μια εγκυμοσύνη υψηλού κινδύνου. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να επιτύχουμε μια εγκυμοσύνη, αλλά να τη φέρουμε σε πέρας και να γεννηθεί ένα υγιές νεογνό (5). 

Στις εγκυμοσύνες μετά τα 40 αυξάνεται πολύ η πιθανότητα για επιπλοκές όπως ο ενδομήτριος θάνατος, ο σακχαρώδης διαβήτης κύησης, η προεκλαμψία και η εκλαμψία, ο πρόωρος τοκετός, οι διαταραχές διάπλασης και χρωμοσωμικές ανωμαλίες του εμβρύου. 

Με την ηλικία αυξάνεται σημαντικά η πιθανότητα αποβολών (24% σε ηλικία 40 ετών, 38 % σε ηλικία 43 ετών, 54% σε ηλικία 45 ετών) (6).

Είναι εξαιρετικά σημαντικό να υπάρχει αξιόπιστη και ειλικρινής ενημέρωση των ζευγαριών που επιθυμούν εγκυμοσύνη σχετικά με τη γονιμότητα και τις επιλογές που υπάρχουν αλλά και τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσουν. Μια γυναίκα που επιθυμεί να τεκνοποιήσει θα πρέπει να ασχοληθεί με το θέμα της γονιμότητας από νεαρή ηλικία έτσι ώστε να μπορεί να αξιοποιήσει τη δυνατότητα συντήρησης της γονιμότητας στις ηλικίες 27-35 ετών, ιδίως αν σκοπεύει να καθυστερήσει την προσπάθεια για εγκυμοσύνη μέχρι μετά τα 40.