Βλέπω παιδιά να αρχίζουν να μιλούν εκεί που πριν σιωπούσαν. Το παραμύθι…

Βλέπω παιδιά να αρχίζουν να μιλούν εκεί που πριν σιωπούσαν. Το παραμύθι λειτουργεί σαν ένας ασφαλής «ενδιάμεσος χώρος». Το παιδί δεν μιλάει για τον εαυτό του, μιλάει για τον ήρωα. Και μέσα από αυτό, μου δείχνει τον εαυτό του. 

Βλέπω παιδιά να ονομάζουν συναισθήματα που πριν τα ζούσαν μόνο σωματικά.

«Κι εγώ θυμώνω έτσι.

Κι εγώ φοβάμαι το βράδυ»

Ο θυμός παύει να είναι απλώς ένα ξέσπασμα. Γίνεται κάτι που χωράει λέξεις και σκέψεις.

Βλέπω παιδιά να αντέχουν περισσότερο τη ματαίωση. Ο ήρωας του κλασικού παραμυθιού δοκιμάζεται πολύ, απογοητεύεται, χάνει, στο τέλος όμως κάτι καλό γίνεται. Σπουδαίο μάθημα ψυχικής ανθεκτικότητας.

Βλέπω παιδιά να δοκιμάζουν νέους ρόλους στο παιχνίδι.

Μετά από ένα παραμύθι, θα δεις το παιδί να γίνεται ο ήρωας, ο βοηθός, ακόμα και ο «δύσκολος» χαρακτήρας. Εκεί επεξεργάζεται εμπειρίες, φόβους, επιθυμίες, ασυνείδητες επιθυμίες!  Το παιχνίδι αλλάζει. Γίνεται πιο πλούσιο, πιο συμβολικό.

Βλέπω και κάτι ακόμα πολύ σημαντικό στις παρουσιάσεις των βιβλίων μου, όπου οι ήρωες έχουν  δικαίωμα να αφήσουν να ασυμμάζευτα το δωμάτιο για ένα βράδυ, κάνουν λάθη ξεσπουν, θυμώνουν, φοβούνται…

Βλέπω παιδιά να μαλακώνουν απέναντι στον εαυτό τους.

Όταν ακούν ότι ο ήρωας έκανε λάθος αλλά δεν απορρίφθηκε, αρχίζουν να σκέφτονται:

«Ίσως κι εγώ μπορώ να κάνω λάθος… και να είμαι εντάξει, να αγαπιέμαι ακόμα».

Παιδιά που ζητούν το παραμύθι ξανά και ξανά. Όχι από συνήθεια. Από ανάγκη.

Γιατί κάθε επανάληψη είναι και μια επεξεργασία. Κάθε φορά που το ακούν, κάτι μέσα τους τακτοποιείται λίγο διαφορετικά.

2. Το παραμύθι δεν χρειάζεται εξήγηση.

Χρειάζεται χώρο.Η μαγεία του βρίσκεται ακριβώς εκεί, στο ότι το παιδί μπορεί να το επεξεργαστεί με τον δικό του ρυθμό, με τον δικό του τρόπο, στο δικό του βάθος.

Όταν σπεύδουμε να «εξηγήσουμε», στην ουσία παίρνουμε από το παιδί κάτι πολύ σημαντικό, τη δυνατότητα να βρει το δικό του νόημα.Το παιδί δεν ακούει το παραμύθι όπως εμείς.Δεν το αναλύει. Το ζει.

Ταυτίζεται, φοβάται, θυμώνει, ανακουφίζεται.

Και μέσα από αυτή τη συναισθηματική εμπειρία, επεξεργάζεται πράγματα που πολλές φορές δεν μπορεί ακόμα να βάλει σε λέξεις.

Ο ενήλικος είναι συνοδοιπόρος.

Αν το παιδί θελήσει να μιλήσει, είμαι εκεί.

Αν ρωτήσει, ακούω πρώτα και μετά απαντώ απλά, χωρίς να φορτώνω και να επεξηγώ. 

Αν δεν πει τίποτα, σέβομαι τη σιωπή του.

Γιατί το παραμύθι αυτό το σπουδαίο κάνει,  λειτουργεί και χωρίς εμάς. Ίσως, κάποιες φορές, λειτουργεί καλύτερα χωρίς τη δική μας παρέμβαση. Και εκεί χρειάζεται εμπιστοσύνη στο βιβλίο που διαλέξαμε αλλά και σε αυτό που διάλεξε το πιο μεγάλο μας παιδιά, κι εμάς δε μας αρέσει! Ας σκεφτούμε γιατί… θα γνωρίσουμε καλύτερα το παιδί 

Εμπιστοσύνη στο παιδί.

Στη διαδικασία.

Στη δύναμη της ιστορίας.

3. Σίγουρα, η ηλικία μάς δίνει έναν πρώτο προσανατολισμό.Αλλά η ηλικία δεν είναι το πιο σημαντικό κριτήριο. Το πιο σημαντικό είναι να «διαβάζω» το παιδί μου.Τι ζει αυτή την περίοδο; Τι το δυσκολεύει; Τι το φοβίζει;Τι το απασχολεί, ακόμα κι αν δεν το λέει;

Ένα παιδί που βιώνει αποχωρισμό μπορεί να στραφεί ξανά και ξανά σε ιστορίες με αποχωρισμούς.

Ένα παιδί που θυμώνει, θα αναζητήσει ήρωες που θυμώνουν.

Όχι για να «διορθωθεί», αλλά για να αναγνωριστεί.

Και υπάρχει κι ένα πολύ σημαντικό σημάδι:

Το παιδί επιλέγει.

Όταν ζητά το ίδιο παραμύθι ξανά και ξανά, κάτι δουλεύει μέσα του.

Δεν χρειάζεται να το αλλάξουμε για να «προχωρήσει».

Χρειάζεται να το εμπιστευτούμε.

Ρόλος μου δεν είναι να βρω το τέλειο παραμύθι.Είναι να είμαι παρών όταν το παιδί το συναντά.Να διαβάζω τη διάθεσή του.

Να παρατηρώ πού γελά, πού σιωπά, πού ταυτίζεται. Να μην βιάζομαι να εξηγήσω ή να κατευθύνω.

Και αν θέλω έναν απλό οδηγό, θα έλεγα αυτό:

Δεν επιλέγω παραμύθι για να μάθει κάτι το παιδί.Επιλέγω παραμύθι για να συναντήσει κάτι από τον εαυτό του.

Και θα προσθέσω κάτι που συχνά υποτιμάμε, αλλά είναι καθοριστικό:

Η επιλογή του παραμυθιού δεν είναι μόνο θέμα «θέματος» ή «ανάγκης».Είναι και θέμα ποιότητας και σχέσης.

Ένα καλό παραμύθι έχει καλή εικονογράφηση, γιατί το παιδί «διαβάζει» πρώτα με τα μάτια και το συναίσθημα. Αυτό είναι αισθητικός εγγραμματισμός.

Έχει καλή επιμέλεια και δομή, γιατί το παιδί μαθαίνει γλώσσα, ρυθμό και συνοχή χωρίς άμεση διδασκαλία.

Έχει ροή και αφηγηματική συνέπεια, γιατί μέσα από αυτό χτίζεται η σκέψη.

Το παραμύθι δεν είναι μόνο ιστορία.

Είναι γλώσσα. Είναι δομή. Είναι τρόπος να οργανώνω τον κόσμο μου.

Και κάτι ακόμη πολύ σημαντικό:

Διάλεξε παραμύθια που αρέσουν σε εσένα. Γιατί εσύ θα το διαβάσεις. Και αν το διαβάζεις με χαρά, με απόλαυση, με ζωντάνια, αυτό περνάει.Ασυνείδητα.Το παιδί δεν «ακούει» μόνο την ιστορία.Ρυθμίζεται από τη φωνή σου, τον τόνο σου, την παρουσία σου.

Όταν ο ενήλικας απολαμβάνει, το σώμα χαλαρώνει, η φωνή ρέει, η σχέση ανοίγει. Και τότε το παραμύθι γίνεται κάτι πολύ περισσότερο από λόγια.

Γίνεται εμπειρία σύνδεσης. Και αυτή είναι που μένει.

1. Στο «Ευτυχία Είναι», αν θέλω να είμαι απόλυτα ειλικρινής, η πρόθεσή μου ήταν διπλή. Αρχικά, θέλησα μέσα από τα παιδιά να φτάσω στους γονείς.Με έναν τρόπο πιο ήπιο, πιο έμμεσο, πιο τρυφερό. Να ανοίξω έναν χώρο όπου ο ενήλικας θα μπορέσει να ξαναδεί την παιδική εμπειρία, χωρίς άμυνες.Να αναρωτηθεί, να θυμηθεί, να συγκινηθεί. Γιατί αυτό που βαθιά επιθυμώ είναι να μη μεγαλώσουν άλλες γενιές παιδιών κουβαλώντας το βάρος και την ευθύνη όσων δεν έζησαν οι γονείς τους.

Να τους επιτραπεί να ζήσουν τη δική τους ζωή, με τις δικές τους στιγμές χαράς, ελευθερίας και αυθεντικότητας.

Ταυτόχρονα, ήθελα να μιλήσω και απευθείας στους ίδιους τους γονείς.

Να τους θυμίσω κάτι που μέσα στην καθημερινότητα ξεχνιέται:

Ότι αυτό που έχουμε, είναι η κάθε μας μέρα.

Όχι η ιδανική στιγμή.

Όχι το τέλειο.

Όχι το πιο ακριβό ή το πιο εντυπωσιακό.

Σε αυτή την άκρατα καταναλωτική, καπιταλιστική εποχή, όπου διαρκώς ωθούμαστε να κυνηγάμε το «περισσότερο», το «καλύτερο», το «πιο εντυπωσιακό», έχουμε αρχίσει να χάνουμε το απλό.

Το μαζί.

Ένα τραπέζι όλοι μαζί.

Ένα απόγευμα στο πάτωμα.

Ένα βούλιαγμα στον καναπέ χωρίς πρόγραμμα.

Και μέσα σε όλα αυτά, έχουμε κάνει και κάτι ακόμη: Έχουμε αποκλείσει τους παππούδες και τις γιαγιάδες, επειδή κάνουν λάθη.

Μα αυτό είναι, συχνά, το μεγαλύτερο λάθος μας.

Γιατί τα παιδιά δεν έχουν ανάγκη από τέλειους ενήλικες.

Έχουν ανάγκη από σχέσεις. Από ρίζες. Από πολλαπλές αγκαλιές.

Η παρουσία τους, ακόμη και με τις ατέλειές της, είναι κομμάτι της συνέχειας, της ταυτότητας, της ασφάλειας.

Μετά από δυόμιση χρόνια παρουσιάσεων αυτού του βιβλίου, παρατηρώ κάτι που με συνταράζει βαθιά. Αν και γράφτηκε για μικρότερα παιδιά, η ανταπόκριση από την προεφηβεία και την εφηβεία είναι συγκλονιστική. Παιδιά μεγαλύτερα στέκονται, συγκινούνται, ανοίγονται.

Μιλούν για το «μαζί»  που τους λείπει.

Ποια είναι η Ευτυχία Βαρσάμη;

Η ΕΥΤΥΧΙΑ ΒΑΡΣΑΜΗ είναι ψυχοπαιδαγωγός, απόφοιτος της Φιλοσοφικής Σχολής του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου με μεταπτυχιακές σπουδές στο Θέατρο στην εκπαίδευση στο ΑΠΚυ. Έχει ειδικευτεί στην ψυχοπαθολογία βρεφών και νηπίων στην ΕΨΥΠΕ και είναι απόφοιτος του εργαστηρίου Anima με εξειδίκευση στην “Καλλιτεχνική και Δημιουργική εκπαίδευση”. Σήμερα σπουδάζει "Ψυχολογικές επιστήμες και τεχνικές". Από το 2009 εργάστηκε σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία στην παράλληλη στήριξη με παιδιά προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας, καθώς και ως εμψυχώτρια θεατρικού παιχνιδιού σε πνευματικά κέντρα και άλλους φορείς. Ως μητέρα τριών παιδιών, των δίδυμων αγοριών της και ενός κοριτσιού, ένιωσε περισσότερο από ποτέ την ανάγκη να εξηγεί καθημερινά τα πάντα και να απαντάει σε όλα τα γιατί.
Ως σύμβουλος γονέων μιλά στους γονείς για αυτοφροντίδα αλλά εκείνοι όλο την αρνούνται. Της ήρθε η ιδέα, λοιπόν, να φτάσει στους γονείς μέσω των παιδιών...
Και ποιος καλύτερος δρόμος για όλα από μια ιστορία…
Κάπως έτσι οι ιστορίες ξεκίνησαν και σταματημό δεν έχουν…