Ο καλός ο μαθητής πριν φθινοπωριάσει μελετάει.

Τι σας έρχεται στο μυαλό όταν ακούτε την λέξη «καλοκαίρι»; Θάλασσα, ήλιος, ξεκούραση, διακοπές, θαλασσινά. Όχι σχολείο. Όχι διάβασμα. Όχι υποχρεώσεις. Όλα αυτά, φυσικά, είναι πολύ σωστά, αλλά υπάρχει και ακόμα μια λέξη που είναι τόσο σημαντική που μπορεί να δώσει εντελώς διαφορετική πορεία στην επόμενη σχολική χρονιά: προετοιμασία.

Υπάρχει μία εντελώς λανθασμένη αντίληψη, παγιωμένη στο μυαλό των περισσότερων γονέων που μεταδίδεται έμμεσα και στα παιδιά: ότι η καλοκαιρινή περίοδος είναι μια περίοδος πλήρους ξεκούρασης και αποχής από τις υποχρεώσεις και γενικότερα από την εκπαίδευση. Ότι μαζί με την παύση του κουδουνιού έρχεται και μία παύση διαβάσματος, μελέτης, μάθησης, προγράμματος και δραστηριοτήτων. Ότι οι μήνες Ιούνιος (φέτος όχι κατ’ εξαίρεση), Ιούλιος και Αύγουστος ανήκουν μόνο στην καλοπέραση και την ανεμελιά.

Ο καλός ο μαθητής πριν φθινοπωριάσει μελετάει.

Εδώ, όμως, κρύβεται μια τεράστια παγίδα και αυτή είναι να χαθεί εντελώς το νόημα της εκπαίδευσης στα μάτια του παιδιού. Όταν ο ίδιος ο γονέας προβάλλει το καλοκαίρι σαν ευκαιρία για ξεκούραση και καλοπέραση, αυτόματα περνάει στο παιδί του το μήνυμα ότι η σχολική περίοδος δεν συνάδει με αυτές. Το παιδί εδραιώνει την πεποίθηση ότι σχολείο και διασκέδαση δεν πάνε μαζί, άρα το σχολείο είναι βαρετό και δεν μας επιτρέπει να περνάμε καλά.

Επίσης, με το να προμοτάρει ο γονέας το καλοκαίρι ως την μεγάλη ευκαιρία για να μην υπάρχει πρόγραμμα και υποχρεώσεις, είναι σαν να λέει στο παιδί ότι αυτά υπάρχουν μόνο όταν τα ορίζει κάποιος εξωτερικός παράγοντας, για παράδειγμα το σχολείο που υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας. Άρα κάποιος νόμος! Κι όμως, το πρόγραμμα και οι υποχρεώσεις είναι και θα είναι μέρος της ζωής ενός ανθρώπου, τόσο ενός παιδιού, όσο και ενός ενήλικα. Οι μαθητές που περιμένουν να έρθει το Σάββατο για να μην πάνε στο σχολείο γίνονται ενήλικες που περιμένουν να έρθει το Σάββατο για να μην πάνε στη δουλειά. Και κάπως έτσι, αν κάνουμε τις πράξεις, περνούν το 71% της ζωής τους περιμένοντας αντί ζώντας. Είναι, λοιπόν, σημαντικό να κάνουμε τα παιδιά μας να αγαπήσουν το πρόγραμμα, τις υποχρεώσεις και τις δραστηριότητες και να καταλάβουν πως είναι μέρος μιας ποιοτικής ζωής και όχι κάτι που ορίζεται από τον μπαμπούλα-σχολείο.

Το τρίτο μεγάλο κακό που βρίσκει χώρο για να τρυπώσει όταν το καλοκαίρι συνδυάζεται με τις παραπάνω αντιλήψεις είναι και το φαρμακερό: όταν συνδυάζουμε το καλοκαίρι με την πλήρη αποχή από την εκπαίδευση, το παιδί καταλήγει να βλέπει την εκπαίδευση σαν μία υποχρεωτική διαδικασία, η οποία ξεκινάει τον Σεπτέμβριο και λήγει τον Ιούνιο, έτσι ώστε στους τρεις επόμενους μήνες να μπορεί να έχει «ποιοτικό χρόνο» για τον εαυτό του.

Ο καλός ο μαθητής πριν φθινοπωριάσει μελετάει.

Η εκπαίδευση, όμως, δεν είναι μία αγγαρεία η οποία σχετίζεται μόνο με τον χώρο του σχολείου και με τα πρόσωπα του δασκάλων και των καθηγητών. Αντίθετα, είναι μια ευκαιρία για τον κάθε άνθρωπο που έχει πρόσβαση σε αυτή και μάλιστα διαρκεί κάθε μέρα, όλη μέρα και για πάντα. Δεν μπορούμε έτσι απλά να θέτουμε μια αρχή και ένα τέλος στην επανάληψη κεκτημένων γνώσεων και στην απόκτηση νέων.

Το καλοκαίρι είναι μια πολύ μεγάλη περίοδος για να μην κάνει ένα παιδί τίποτα σε σχέση με το σχολείο. Μιλάμε για σχεδόν εκατό ημέρες που αν δεν αξιοποιηθούν σωστά μπορεί να κοστίσουν άλλες τόσες μέχρι να μπει ο μαθητής σε μία πλήρη σχολική ρουτίνα. Φυσικά αυτά δεν τα βγάζω από το μυαλό μου: κάθε χρόνο παρατηρώ πως όλοι οι μαθητές που δεν είχαν καμία σχέση με τα σχολικά μαθήματα την περίοδο των διακοπών τους έχουν μεγάλη δυσκολία να προσαρμοστούν στην νέα σχολική χρονιά. Αυτή η δυσκολία για πολλούς από αυτούς συχνά εξαλείφεται εντελώς περίπου τον Δεκέμβριο.

Οπότε ποια είναι η λύση; Μα φυσικά, να δούμε το καλοκαίρι ως μία μεταβατική φάση, πράγμα που ισχύει απόλυτα. Μία σχολική χρονιά τελείωσε και άλλη μία είναι στο κατώφλι. Ο μαθητής είναι ακριβώς ανάμεσά τους και πρέπει να τις ενώσει όπως ακριβώς το καλοκαίρι ενώνει την άνοιξη με το φθινόπωρο. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να δημιουργηθεί μια γέφυρα μεταξύ των δύο τάξεων- της προηγούμενης και της επόμενης- την οποία δεν μπορεί να χτίσει μόνος του, αλλά με τη βοήθεια του γονέα ή κάποιου καθηγητή.

Ειδικά στα μαθήματα που η ύλη της μίας χρονιάς είναι αλληλένδετη με εκείνη της επόμενης, θα πρέπει να γίνει μια πολύ προσεκτική δουλειά: πρέπει να εντοπιστούν όλα τα κενά του μαθητή και να κλείσουν. Η κάθε απορία, είτε μικρή είτε μεγάλη έχει βρει την κατάλληλη ώρα για να λυθεί. Το μεγάλο αυτό διάστημα που ο μαθητής δεν έχει σχολικά καθήκοντα είναι σαν ένα μεγάλο δώρο που πρέπει να αξιοποιηθεί σωστά. Είναι η κατάλληλη ευκαιρία να δουλέψει τις τεχνικές του, να μάθει πώς να μελετάει σωστά, πώς να κάνει δικές του σημειώσεις, πώς να κατανοεί σωστά ένα κείμενο, πώς να αποκωδικοποιεί τις εκφωνήσεις και να καταλαβαίνει ακριβώς τι του ζητείται κάθε φορά να κάνει.

Ο καλός ο μαθητής πριν φθινοπωριάσει μελετάει.

Είναι η κατάλληλη στιγμή για να γράψει εκθέσεις με περιεχόμενο που ο ίδιος επιλέγει και πραγματικά του αρέσει. Κακά τα ψέματα, είναι διαφορετικό να αποδίδεις γραπτά κάτι που σου ζητείται από το να εμπνευστείτε το θέμα ο ίδιος. Είναι η κατάλληλη στιγμή να εφαρμόσει τα μαθηματικά που έμαθε στην καθημερινότητά του: για παράδειγμα, να εκτελέσει μια εύκολη συνταγή ζαχαροπλαστικής των τεσσάρων μερίδων για έξι ή να υπολογίσει αν θα φτάσουν 50 ευρώ για τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ χωρίς κομπιουτεράκι.

Είναι η ιδανική στιγμή για να γίνει μια ομαλή μετάβαση στην επόμενη τάξη με βάση την νέα ύλη που είναι μπροστά, έτσι ώστε να μην βιαστεί αργότερα. Να συνδέσει αυτά που ήδη ξέρει με αυτά που πρόκειται να μάθει και η διαδικασία αυτή να γίνει κτήμα του και να καταφέρει μελλοντικά να την πραγματοποιεί μόνος του.

Και φυσικά, χωρίς το άγχος και την πίεση του χρόνου είναι η τέλεια ευκαιρία να συνειδητοποιήσει ποιες είναι όντως οι κλίσεις του και ποια μαθήματα του αρέσουν πραγματικά. Είναι γεγονός, πως αν αφαιρέσουμε τα διαγωνίσματα, τα υπερβολικά πολλά καθήκοντα και τον παρωχημένο τρόπο διδασκαλίας, οι μαθητές μπορούν να δουν ένα μάθημα με τελείως διαφορετικό μάτι και να βγάλουν συμπεράσματα που κανείς δεν θα περίμενε- ούτε καν οι ίδιοι.

Θάλασσα, νερό και μικρά παιδιά: Είσαι ο καλύτερος δάσκαλος για το παιδί σου!

Θα μου πείτε, ποιος μαθητής θέλει να κάνει μαθήματα το καλοκαίρι; Δεν προτείνω φυσικά να αφιερώσει τον χρόνο που θα αφιέρωνε σε μία σχολική μέρα. Δύο με τρεις ώρες ενασχόλησης την ημέρα είναι ό,τι πρέπει, χωρίς φυσικά να παραλείπουμε τα «Σαββατοκύριακά» μας, τα οποία έχουμε την ευχέρεια να τοποθετήσουμε εντός της εβδομάδας. Και να μην ξεχνάμε το βασικότερο όλων, που δεν είναι άλλο από το σωστό κίνητρο. Ένα παιδί που θα εξαναγκαστεί να ασχοληθεί με σχολικά μαθήματα το καλοκαίρι ούτε θα αποδώσει σωστά, ούτε θα έχει καλή ψυχολογία, αλλά ούτε και θα καταλάβει το νόημα όσων κάνει. Αντίθετα, όταν ο γονέας κάνει μία ειλικρινή συζήτηση με το παιδί του και του παραθέσει επιχειρήματα, σας διαβεβαιώνω ότι εκείνο θα αντιδράσει πολύ υπεύθυνα.

Τα παιδιά είναι μικροί άνθρωποι και καταλαβαίνουν πολύ καλά ποιο είναι το συμφέρον τους εάν εμείς τους το εξηγήσουμε σωστά. Και έπειτα συνεργάζονται. Άλλα ευκολότερα και άλλα δυσκολότερα, αλλά συνεργάζονται. Και όταν πια γίνει η μετάβαση και έρθει ο Σεπτέμβριος, τότε πραγματικά καταλαβαίνουν ότι έχουν κάνει το σωστό, εμπιστεύονται περισσότερο τους γονείς τους γιατί βλέπουν ότι είχαν δίκιο και το επόμενο καλοκαίρι δεν χρειάζονται πια επιχειρήματα για να μην κόψουν την επαφή τους με το διάβασμα. Δεν είναι σπάνιες οι φορές που το ζητούν και από μόνα τους.

Τώρα που ξέρετε όλα αυτά, δεν μένει παρά να τα δοκιμάσετε και να χαρείτε τα αποτελέσματα αργότερα.

Σας εύχομαι καλό καλοκαίρι και -γιατί όχι;- καλό διάβασμα!

Επιστροφή στο σχολείο & οργάνωση της καθημερινότητας