Συναισθηματικός Δεσμός: Κάνω αυτά που βλέπω, αλλά βλέπω αυτά που κάνω;

Οι περισσότεροι άνθρωποι υπολογίζουμε ως βασικές ανάγκες για την επιβίωσή μας ό,τι αφορά την βιολογία, δηλαδή νερό και φαγητό. Όμως, η βασικότερη ανάγκη για υγιή μακροβιότητα είναι η συναισθηματική πληρότητα (Halchuk, R. E., Makinen, J. A., & Johnson, S.M, 2010). Μια ανάγκη η οποία μπορεί να καλυφθεί από το συναισθηματικό δεσμό που αναπτύσσουμε με τους σημαντικούς φροντιστές μας, πχ τους γονείς μας. Αυτός ο τύπος δεσμού που θα αναπτύξουμε στα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής μας και θα συνεχίζουμε να επενδύουμε σε αυτόν κατά τα σημαντικά αναπτυξιακά στάδια της πορείας μας, θα μας ακολουθήσει και στις ενήλικες σχέσεις μας, συντροφικές – ερωτικές – επαγγελματικές – οικογενειακές και φιλικές (Clothier, P. F., Manion, I. G., Gordon-Walker, J. G ., & Johnson, S. M., 2002).

Τι είναι ο συναισθηματικός δεσμός;

Ο συναισθηματικός δεσμός είναι ο τρόπος που ο καθένας από ‘μας έρχεται σε επαφή και συνδέεται με τους ανθρώπους που επιλέγει να υπάρχουν στη ζωή του (σε όποιο επίπεδο) (Halchuk et. al., 2010). Πρωταρχική ανθρώπινη ανάγκη είναι η δημιουργία συνδέσεων συναισθήματος, ώστε ο άνθρωπος να αισθανθεί ασφάλεια ότι ανήκει κάπου (Johnson, S. Μ., Hunsley, J., Greenberg, L. S., & Schindler, D., 1999). Μια συναισθηματική σύνδεση έχει καθοριστική σημασία τόσο διότι μας κάνει να νιώθουμε συναισθηματικά ενεργοί όσο γιατί αισθανόμαστε την ενεργή παρουσία κάποιου άλλου ανθρώπου στη ζωή μας ότι βρίσκεται εκεί διαθέσιμος αν χρειαστεί. Μια σύνδεση χωρίς συναίσθημα είναι ελλιπής. Τα συναισθήματα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της ανθρώπινης ύπαρξης (Clothier et. al., 2002). Μας βοηθούν όχι μόνο να υπάρχουμε αλλά να κινούμαστε ρυθμικά και να επικοινωνούμε μελωδικά με όσους συγχρωτιζόμαστε. Όταν υπάρχουν συναισθήματα σε μια σύνδεση και τα αφήνουμε να εκφραστούν τότε υλοποιείται ο ρόλος της σχέσης, να συνθέτουμε από κοινού και να ΣΥΝ – δημιουργούμε δηλαδή τη μοναδική μελωδία και χορογραφία της σχέσης (Halchuk et. al., 2010).

Συναισθηματικός Δεσμός: Κάνω αυτά που βλέπω, αλλά βλέπω αυτά που κάνω;

Τα είδη συναισθηματικού δεσμού

Ο τρόπος που θα επιλέξω να συνδεθώ με τους ανθρώπους στη ζωή μου είναι ο τρόπος που έρχομαι σε επαφή με τον εαυτό μου, κι αυτό τον τρόπο τον έμαθα από το πώς βίωσα να συνδέομαι με τους σημαντικούς ενήλικες φροντιστές μου ή/και να παρατηρώ τη μεταξύ τους συναισθηματική (ή μη) σύνδεση και επικοινωνία (Johnson, S. M., & Talitman, E., 1997).

Οι John Bowlby & Mary Ainsworth (1960) ασχολήθηκαν με την έννοια της Προσκόλλησης – Attachment και μίλησαν για την θεωρία του Συναισθηματικού Δεσμού, μέσα από την οποία αναφέρονται σε τέσσερις διαφορετικούς τύπους συναισθηματικής σύνδεσης (Allen, B. 2023):

Ασφαλής Συναισθηματικός Δεσμός:

Παρατηρείται πως τα βρέφη με αυτό τον τύπο συναισθηματικής σύνδεσης παίζουν ελεύθερα δείχνοντας ασφάλεια και σιγουριά με την παρουσία του ενήλικα φροντιστή. Κατά την απουσία αυτού μπορεί να αναστατώνονται αλλά στην επαναφορά του εκφράζουν ομαλά συναισθήματα χαράς και ανακούφισης (Halchuk et. al., 2010). Οι ενήλικες φροντιστές σε αυτή την κατηγορία είναι στοργικοί, τρυφεροί, με ενσυναίσθηση, δεν προκαλούν συναισθηματικά ξαφνιάσματα στο παιδί και είναι διαθέσιμοι συναισθηματικά όποτε χρειάζεται, δημιουργώντας ένα ασφαλές συναισθηματικό πλαίσιο με όρια για να ξέρει το παιδί πώς μπορεί να υπάρξει μέσα σε αυτό, τι είναι και τι δεν είναι αποδεκτό από συμπεριφορές (Allen, B. 2023). Ο φροντιστής απορρίπτει συμπεριφορές αλλά όχι το ίδιο το παιδί και την προσπάθειά του να ανακαλύψει τον κόσμο και να μάθει τα προσωπικά του όρια (Clothier et. al., 2002). Έτσι, το παιδί νιώθει ελευθερία και ασφάλεια να εκφραστεί συναισθηματικά – θετικά & αρνητικά – όποτε νιώθει την ανάγκη να το κάνει (Halchuk et. al., 2010).

Συναισθηματικός Δεσμός: Κάνω αυτά που βλέπω, αλλά βλέπω αυτά που κάνω;

Αποφευκτικός Συναισθηματικός Δεσμός:

Παρατηρείται πως τα βρέφη με αυτό τον τύπο συναισθηματικής σύνδεσης δεν αναστατώνονται όταν απουσιάζει το βασικό πρόσωπο φροντίδας ή/και όταν είναι με ένα ξένο άτομο, μάλιστα κατά την επιστροφή του φροντιστή το παιδί συνηθίζει να αποφεύγει το πρόσωπο αυτό και να απομακρύνεται από κοντά του (Halchuk et. al., 2010). Εδώ οι ενήλικες φροντιστές δεν δείχνουν συναισθηματική διαθεσιμότητα στα καλέσματα του παιδιού (Allen, B. 2023), συνήθως είναι έντονα τιμωρητικοί με κάθε συμπεριφορά του παιδιού, απορρίπτουν τόσο συμπεριφορές όσο και το ίδιο το παιδί ως “κακό” και αποφεύγουν τη βλεμματική επαφή μαζί του (Clothier et. al., 2002). Τα παιδιά μεγαλώνουν με το συναίσθημα της ανασφάλειας για τη διαθεσιμότητα του φροντιστή και πολλές φορές αυτή η αίσθηση δεν εκφράζεται, αλλά καταπνίγεται, προκειμένου να μη βιώσουν απόρριψη (Halchuk et. al., 2010).

Αμφιθυμικός Συναισθηματικός Δεσμός:

Παρατηρείται πως τα βρέφη με αυτό τον τύπο συναισθηματικής σύνδεσης παρουσιάζουν έντονη προσκόλληση στο πρόσωπο φροντίδας τους κι αναστατώνονται ιδιαίτερα κατά την απουσία του. Όμως, κατά την επιστροφή του φροντιστή εκδηλώνεται αμφιθυμική συμπεριφορά με έντονες εναλλαγές στη διάθεση, δηλαδή από τη μία μπορεί να γραπώνονται πάνω στο πρόσωπο φροντίδας κι από την άλλη να εκφράζουν έντονα εκρηκτικές συμπεριφορές θυμού με επιθετικότητα, να σπρώχνουν, να καταστρέφουν παιχνίδια κλπ. Αυτό συμβαίνει διότι οι ενήλικες φροντιστές δείχνουν αμφιθυμία απέναντι στο παιδί (Allen, B. 2023). Από τη μια δηλαδή μπορεί να είναι τρυφεροί και από την άλλη να γίνονται έντονα τιμωρητικοί, επικριτικοί, καυστικοί στα σχόλιά τους και να οριοθετούν με γνώμονα το δικό τους έντονο συναίσθημα και όχι την ανάγκη που κρύβει το παιδί πίσω από μια συμπεριφορά του (Clothier et. al., 2002). Έτσι, τα παιδιά στην προκειμένη περίπτωση έχουν μεγάλο φόβο εγκατάλειψης και δυσκολεύονται να δημιουργήσουν σχέσεις ειλικρινούς συναισθηματικής επαφής (Halchuk et. al., 2010).

Συναισθηματικός Δεσμός

Αποδιοργανωμένος Συναισθηματικός Δεσμός:

Παρατηρείται πως τα βρέφη με αυτό τον τύπο συναισθηματικής σύνδεσης είναι εκείνα που έχουν δεχτεί παραμέληση ή/ και οποιασδήποτε μορφής κακοποίηση (Halchuk et. al., 2010). Τα παιδιά εδώ συνηθίζουν να έχουν αντικρουόμενα συναισθήματα για τον φροντιστή τους, δηλαδή τόσο τρυφερά συναισθήματα όσο και την αίσθηση κινδύνου και φόβου, γι’ αυτό και μπορεί να εκδηλώνουν ελεγκτικές και επιθετικές συμπεριφορές μέσα στο πλαίσιο μιας ενήλικης σχέσης (Halchuk et. al., 2010).

Πώς επηρεάζει ο τρόπος συναισθηματικής σύνδεσης με τους ενήλικες φροντιστές – γονείς – τις ενήλικες σχέσεις μας;

Ο τρόπος που φροντιστήκαμε συναισθηματικά στο παρελθόν είναι ο τρόπος που θ’ αναζητήσουμε την αγάπη και την φροντίδα από τους ανθρώπους που επιλέγουμε στη ζωή μας (Halchuk et. al., 2010).

Ένας ενήλικας με ασφαλή συναισθηματικό δεσμό νιώθει αυτοπεποίθηση ότι μπορεί να αγαπήσει αλλά και να αγαπηθεί και έχει τη διάθεση να λάβει ικανοποίηση μέσα από μια συναισθηματική επαφή αλλά και να είναι ο ίδιος συναισθηματικά διαθέσιμος. Έτσι, δεν κομπιάζει ή αμφιταλαντεύεται να εκφράσει τις ανάγκες και τα θέλω του, νιώθει εμπιστοσύνη και συνδέεται εποικοδομητικά με τους άλλους (Halchuk et. al., 2010).

Συναισθηματικός Δεσμός: Κάνω αυτά που βλέπω, αλλά βλέπω αυτά που κάνω;

Ένας ενήλικας με αποφευκτικό συναισθηματικό δεσμό φοβάται την απόρριψη κι έτσι αποφεύγει να δημιουργήσει σχέσεις και να συνδεθεί συναισθηματικά. Έχει τάσεις φυγής για να μην προλάβει ο άλλος να τον απορρίψει και νιώσει αυτή την ίδια αίσθηση της απογοήτευσης που κάποτε ένιωσε από τους φροντιστές του (Allen, B. 2023). Επιφυλάσσεται και αποστασιοποιείται από τις σχέσεις για να αποστασιοποιηθεί από κάθε πιθανό δυσάρεστο συναίσθημα. Δυσκολεύεται να εμπιστευτεί τόσο τους άλλους όσο φυσικά και τον εαυτό του μέσα στις σχέσεις (Halchuk et. al., 2010).

Ένας ενήλικας με αμφιθυμικό συναισθηματικό δεσμό κυριαρχείται αντίστοιχα από τον φόβο της απόρριψης αλλά δεν αποφεύγει τις σχέσεις, αντίθετα παρουσιάζει συναισθηματικές υπερβολές προκειμένου να μη νιώσει την εγκατάλειψη που φοβάται ότι παραμονεύει (Halchuk et. al., 2010). Δεν πιστεύει ότι μπορεί να αγαπηθεί και ότι είναι δυνατόν να υπάρξει σε μια υγιή και ήρεμη σχέση (Allen, B. 2023).

Ένας ενήλικας με αποδιοργανωμένο συναισθηματικό δεσμό εκδηλώνει έντονες συναισθηματικές μεταπτώσεις και αγχώδεις συμπεριφορές με έκδηλη δυσκολία δέσμευσης και σύνδεσης. Κυριαρχεί η καχυποψία ότι θα συμβεί κάποιο κακό και θα προδοθεί από τον σημαντικό για εκείνον άνθρωπο που επιλέγει στη ζωή του (Halchuk et. al., 2010).

Πώς μπορώ να περάσω σε έναν υγιή συναισθηματικό δεσμό στη σχέση μου;

Πρώτο βασικό βήμα είναι η αναγνώριση της δυσκολίας (Johnson, S. M., & Talitman, E., 1997) και δυσλειτουργίας που παρουσιάζει το άτομο μέσα στη σχέση και ο βαθμός στον οποίο δυσχεραίνει τον ίδιο του τον εαυτό στην ποιότητα και ποσότητα αυτών που βιώνει και στον τρόπο που τα εξωτερικεύει. Η αναγνώριση είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορέσει το άτομο να κάνει συνδέσεις ανάμεσα σε παρόν και παρελθόν και αντίστοιχα να βρει το νόημα στο “γιατί” υπάρχει αυτή η επιθυμία να υπάρξει με το συγκεκριμένο τρόπο που επιλέγει μέσα στις σχέσεις του. Έτσι, θα μπορέσει να μπει η βάση για διερεύνηση ως προς τους λόγους που έχει διαμορφωθεί αυτός ο τρόπος λειτουργίας καθώς και η διασάφηση και κατανόηση στο τι έρχεται να εξυπηρετήσει η επανάληψη μιας δυσλειτουργικής συμπεριφοράς που μπορεί να το φθείρει. Καθετί έρχεται στη ζωή μας και αναπτύσσεται διότι νιώθουμε να μας βοηθάει και να μας κρατά ασφαλής (Allen, B. 2023).

Τι είναι ο περίφημος “Συναισθηματικός Δεσμός” και πώς θα χτίσεις το δεσμό που θέλεις με το παιδί σου;

Μια δυσλειτουργική συμπεριφορά μας δημιουργεί αυτή την αίσθηση ασφάλειας, επειδή κάποια στιγμή αναγκαστήκαμε να τη βάλουμε στη ζωή μας ως άμυνα σε αυτά που ζούσαμε στο περιβάλλον μας για να μπορέσουμε να επιβιώσουμε συναισθηματικά (Halchuk et. al., 2010). Η επαναλαμβανόμενη αυτή διαδικασία στην πάροδο των χρόνων μας δημιούργησε εξοικείωση με αυτό που ζούσαμε και η εξοικείωση οδηγεί στην αίσθηση της ασφάλειας ότι βρίσκομαι μέσα σε κάτι που το γνωρίζω, ακόμα κι αν αυτό είναι νοσηρό και επιβλαβές για μένα και τους γύρω μου. Άρα, αισθάνομαι ασφάλεια όχι με αυτό που ζω αλλά με το γεγονός ότι γνωρίζω πολύ καλά πώς λειτουργεί αυτό που έχω ζήσει όλα αυτά τα χρόνια (Allen, B. 2023). Μέσα από εξατομικευμένη θεραπεία μπορεί να βρεθεί το πώς δημιουργήθηκε μια άμυνα και κατ’ επέκταση ένας τρόπος λειτουργίας, γιατί έγιναν έτσι τα πράγματα, γιατί επαναλαμβάνεται μια δυσλειτουργική κατάσταση και πώς μπορεί να βρεθεί η συναισθηματική επίλυση από αυτό που αναγνωρίζω ότι με ταλαιπωρεί.

Μπορεί η κατάσταση ή ο άλλος άνθρωπος να μην αλλάζει αλλά μπορώ να αλλάξω πώς επιλέγω εγώ να υπάρχω μέσα στην ίδια κατάσταση με τον ίδιο άνθρωπο (Johnson, S. M., & Talitman, E., 1997).