Η εφηβεία περιλαμβάνει την ανάπτυξη πρωτογενών και δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου και την ικανότητα αναπαραγωγής. Οι αλλαγές που συμβαίνουν στην διάρκεια της εφηβείας ακολουθούν συγκεκριμένη αλληλουχία, αλλά η ηλικία έναρξης και η ταχύτητα των μεταβολών αυτών παρουσιάζουν διαφορές από άτομο σε άτομο.
Στα κορίτσια στο 70% το πρώτο σημείο είναι η αύξηση των μαστών. Όμως σε ένα 20-30% η τρίχωση του εφηβαίου έρχεται πρώτη. Ανεξάρτητα από το πιο σημείο παρατηρείται πρώτο, το άλλο έρχεται σε περίπου 6 μήνες.
Στα κορίτσια 92-95% των περιπτώσεων είναι ιδιοπαθής, ενώ στα αγόρια το ποσοστό αυτό πέφτει στο 50%. Η πρώιμη ήβη στα αγόρια συχνότερα σχετίζεται με κάποια υποκείμενη παθολογία (υποθυρεοειδισμό, όγκοι του ΚΝΣ, νευρολογικές παθήσεις, γενετικά αίτια, όγκοι των γονάδων ή των επινεφριδίων).
Υπάρχουν επίσης κάποιες ουσίες που ονομάζονται ενδοκρινικοί διαταράκτες όπως το DDT, Dichlorodiphenyltrichloroethane, το οποίο είναι μια ισχυρή χημική ουσία η οποία χρησιμοποιήθηκε στο παρελθόν ως εντομοκτόνο και μπορούν να επιδράσουν στην έκκριση των ορμονών. Ο EFSA και ο ECHA έχουν βγάλει σχετικές οδηγίες για τη μη έγκριση τέτοιων ουσιών. Άλλες ουσίες με οιστρογονική δράση περιλαμβάνουν σκευάσματα λεβάντας και αιθέρια έλαια, οπότε προσοχή στην χρήση τους.
Η παχυσαρκία στην παιδική ηλικία ή η απότομη αύξηση βάρους μπορεί να αύξησει τον κίνδυνο πρώιμης εφηβείας με τους παρακάτω μηχανισμούς:
Είναι απαραίτητο τα παιδιά κατά την διάρκεια της σχολικής ηλικίας να συνεχίζουν τις επισκέψεις στον παιδίατρο για έλεγχο της ανάπτυξης, τουλάχιστον σε ετήσια βάση.
Αν παρατηρήσει ο γονιός κάποια από τα σημεία που συζητήθηκαν, τότε πρέπει άμεσα σε πρώτο χρόνο το παιδί να εξεταστεί από τον παιδίατρο που θα επιβεβαιώσει αν όντως πρόκειται για σημεία εφηβαρχής. Στη συνέχεια το παιδί πρέπει να εκτιμηθεί από παιδοενδοκρινολόγο.
Σε κάθε περίπτωση η διερεύνηση μπορεί να περιλαμβάνει τις εξής εξετάσεις:
Η θεραπεία είναι αιτιολογική. Στις περισσότερες περιπτώσεις μιλάμε για κεντρική πρώιμη ήβη ιδιοπαθούς αιτιολογίας και η θεραπεία περιλαμβάνει χορήγηση GNRH αναλόγων, τα οποία χορηγούνται με ενδομυϊκή ένεση κάθε 3 μήνες.
Κατά την διάρκεια της θεραπείας γίνεται παρακολούθηση του ρυθμού αύξησης του παιδιού, ορμονολογικός έλεγχος και έλεγχος οστικής ηλικίας ανά 3-6 μήνες.
Η διακοπή της θεραπείας με GnRHa συνιστάται να γίνεται σε χρονολογική ηλικία περίπου 11 ετών και οστική ηλικία περίπου 12 ετών γιατί τότε συνοδεύεται με το μέγιστο τελικό ανάστημα.
Η θεραπεία είναι ασφαλής. Τοπικές αντιδράσεις όπως πόνος στο σημείο της ένεσης και ερυθρότητα μπορεί να παρατηρηθούν. Μελέτες έχουν δείξει ότι ο ΔΜΣ και η οστική πυκνότητα δεν επηρεάζονται από την θεραπεία.
Kletter GB, Klein KO, Wong YY. A Pediatrician’s Guide to Central Precocious Puberty. Clinical Pediatrics. 2015;54(5):414-424. doi:10.1177/0009922814541807Πρώιμη Ήβη-Τι πρέπει να γνωρίζει ο παιδίατρος Μ. Μπίνου, Μονάδα Ενδοκρινολογίας, Μεταβολισμού και Διαβήτη, Α΄ Παιδιατρική Κλινική Ιατρικής Σχολής Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Νοσοκομείο Παίδων « Η Αγία Σοφία»Fava D, Pepino C, Tosto V, Gastaldi R, Pepe A, Paoloni D, Strati MF, Angelelli A, Calandrino A, Tedesco C, Camia T, Allegri AEM, Patti G, Casalini E, Bassi M, Calevo MG, Napoli F, Maghnie M. Precocious Puberty Diagnoses Spike, COVID-19 Pandemic, and Body Mass Index: Findings From a 4-year Study. J Endocr Soc. 2023 Aug 3;7(9):bvad094. doi: 10.1210/jendso/bvad094. PMID: 37873499; PMCID: PMC10590639Parent AS, Teilmann G, Juul A, Skakkebaek NE, Toppari J, Bourguignon JP. The timing of normal puberty and the age limits of sexual precocity: variations around the world, secular trends, and changes after migration. Endocr Rev. 2003 Oct;24(5):668-93. doi: 10.1210/er.2002-0019. PMID: 14570750Chung S. Growth and Puberty in Obese Children and Implications of Body Composition. J Obes Metab Syndr. 2017 Dec 30;26(4):243-250. doi: 10.7570/jomes.2017.26.4.243. PMID: 31089526; PMCID: PMC6489471.
