Συζήτηση για το σεξ: Γιατί να μην την αποφεύγεις

Η σεξουαλικότητα δεν είναι απλά η πράξη του σεξ. Περιλαμβάνει συναισθήματα, συμπεριφορές, στάσεις, αξίες και αλληλεπιδράσεις. Η φύση της είναι συναισθηματική, κοινωνική και φυσική. Αποτελεί πρωταρχικό στοιχείο της προσωπικότητας, της αίσθησης του εαυτού και ευνοεί τη δημιουργία στενών σχέσεων που βασίζονται σε αισθήματα ασφάλειας, υποστήριξης, αγάπης και στοργής. Εμφανίζεται στην βρεφική ηλικία, όταν αντιλαμβανόμαστε το σώμα μας σε σχέση με τον ίδιο μας τον εαυτό και τους άλλους, αναπτύσσεται και αναδύεται με διαφορετικές συμπεριφορές, καθ’όλη τη διάρκεια της παιδικής και εφηβικής ηλικίας, όσο συνεχίζουμε να συνδέουμε τη σωματική με την ψυχική μας διάσταση.

Η στάση που θα κρατήσουμε ως γονείς απέναντι στο θέμα σεξ και ο βαθμός στον οποίο θα ενημερώσουμε τα παιδιά μας, θα διαμορφώσει και την σχέση που θα αναπτύξει το παιδί με το ίδιο του το σώμα και με το άλλο φύλο.

Γιατί είναι σημαντικό να μιλάμε και να ενημερώνουμε το παιδί μας για το θέμα σεξ και σχέσεις;

Όταν η ενημέρωση των παιδιών για θέματα που αφορούν στη σεξουαλική ζωή, είναι περιορισμένη ή ανύπαρκτη, το αποτέλεσμα είναι η σεξουαλικότητά τους να διαμορφώνεται από ασαφή, μη έγκυρη πληροφόρηση και δυσάρεστες εμπειρίες όπως εγκυμοσύνη, σεξουαλικώς μεταδιδόμενες ασθένειες, άσχημες πρώιμες σεξουαλικές εμπειρίες, μεγάλη ευκολία να γίνουν θύμα σεξουαλικής κακοποίησης, μίσος και αποστροφή από την ευχάριστη πλευρά των ερωτικών επαφών.

Οι μη έγκυρα ενημερωμένοι έφηβοι, δεν έχουν γνώση των χαρακτηριστικών ανάπτυξης της σεξουαλικότητάς τους και αισθάνονται άβολα με τις αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα τους και δεν γνωρίζουν πώς να διαχειριστούν με σύνεση τις σεξουαλικές τους ορμές, ούτε πώς να μιλήσουν για ό,τι τους προβληματίζει γύρω από το θέμα σεξ και σεξουαλικές επιλογές. Η παντελής έλλειψη σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης και η μη γνώση του ατόμου να ονομάσει με σωστό λεξιλόγιο αυτά που νιώθει και βιώνει στο σώμα του, δυσκολεύει την αποδοχή των συμπτωμάτων που συνδέονται με τη σεξουαλική τους ανάπτυξη με αποτέλεσμα να βιώνουν έκπληξη, φόβο, αβεβαιότητα έναντι των νέων δεδομένων και απέχθεια προς την σεξουαλική πράξη. 

Αντίθετα, τα ενημερωμένα παιδιά και έφηβοι, μαθαίνουν τις υγιείς εκφράσεις της σεξουαλικότητας, όπως την βιώνουν στα διαφορετικά αναπτυξιακά στάδια. 

Ποιες συμπεριφορές είναι αποδεκτές και εναρμονισμένες με την υγιή έκφραση σεξουαλικών ορμών, πεποιθήσεων, συμπεριφορών και αλληλεπιδράσεων; 

Όσο νωρίτερα ξεκινήσουμε να μιλάμε και να ενημερώνουμε τα παιδιά για την ευχάριστη πλευρά της σεξουαλικής επαφής, το πώς οι σεξουαλικές ορμές και η σεξουαλικότητα εμφανίζεται στο σώμα ανά ηλικία και το πώς να διαχειρίζονται την σεξουαλικότητά τους, καθώς και τα σωματικά αγγίγματα που δέχονται από άλλους, τόσο περισσότερο θα απολαμβάνουν σαν ενήλικες την σεξουαλική τους ζωή,  θα δημιουργούν σχέσεις αρμονικές και ισότιμες, στις οποίες θα αντιλαμβάνονται και θα σέβονται τα συναισθήματα και τις ανάγκες των άλλων. Θα νιώθουν άνετα με το σώμα τους, θα το γνωρίζουν, θα το αποδέχονται και θα το φροντίζουν. Θα είναι πάντα σε ετοιμότητα να βάλουν όρια και να πουν όχι σε ερωτικά αγγίγματα και σεξουαλικές προτάσεις που δεν επιθυμούν. Θα σέβονται το σώμα του συντρόφου τους και δε θα γίνουν θύτες σεξουαλικής παρενόχλησης. Θα αναγνωρίζουν και θα σέβονται τη διαφορετικότητα και την ελεύθερη επιλογή στον σεξουαλικό προσανατολισμό. 

Ο τρόπος με τον οποίο θα συνδεθούμε με τον σύντροφό μας, ο σεβασμός που θα απαιτήσουμε από το περιβάλλον, η αναγνώριση και ο σεβασμός των προσωπικών μας ορίων, ο αυτοσεβασμός και η αυτοφροντίδα μας, καθορίζονται σε σημαντικό βαθμό από τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση που λάβαμε κατά τη διάρκεια των παιδικών μας χρόνων.

Πότε και πώς να μιλήσω στο παιδί για το σεξ;

Η καλύτερη στιγμή να μιλήσω στο παιδί για το σεξ είναι εκείνη που ρωτά και έχει ενδιαφέρον και περιέργεια να ακούσει, για να μάθει. Ανάλογα το αναπτυξιακό επίπεδο εμβαθύνουμε ή όχι στις πληροφορίες και τις λεπτομέρειες. 

Μιλάμε χρησιμοποιώντας πραγματικούς όρους για τα μέλη του σώματος, τις σωματικές λειτουργίες και τις διαδικασίες του σεξ. Η σεξουαλικότητα απαιτεί μια προσέγγιση με σεβασμό και ωριμότητα, όχι παιδικότητα. Τα παιδιά είναι σημαντικό από μικρά να ξέρουν την σωστή ορολογία γύρω από το σεξ, το ανθρώπινο σώμα, την σεξουαλικότητα. 

Διερευνήστε το πόσα είναι έτοιμο να ακούσει και να μάθει, ρωτώντας το παιδί «Τι πιστεύεις εσύ;», «Τι ξέρεις για αυτό;», ώστε να αξιολογήσετε το επίπεδο γνώσεων καθώς και το λεξιλόγιο που χρησιμοποιεί και να προσαρμόσετε τις πληροφορίες που θα δώσετε με βάση αυτά που ήδη γνωρίζει. Μην τονίζετε μόνο την αρνητική πτυχή της σεξουαλικότητας (π.χ., ασθένειες, ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες) αλλά μιλήστε του εξίσου και για τη θετική της πλευρά (π.χ., η χαρά του να μοιράζομαι στιγμές με κάποιον που αγαπώ).

Ο τρόπος που εμείς θα μιλήσουμε στα παιδιά γι’ αυτό το θέμα, διαμορφώνει και το πώς θα το αντιμετωπίσουν στο μέλλον. Αν θα του δώσουν ενοχική και απαγορευτική διάσταση ή αν θα το προσεγγίζουν με ωριμότητα, επιθυμία και σεβασμό. Είναι η δική μας δυσκολία και δυσφορία που αντανακλάται στον τρόπο με τον οποίο ενοχικά, ή με ακατάλληλες λέξεις θα μιλήσουμε ή θα αποσιωπήσουμε το θέματα αυτό. Είναι σημαντικό να τονίσουμε την όμορφη πλευρά της σεξουαλικότητας και να μην δημιουργήσουμε στο παιδί την αίσθηση ότι είναι κάτι κακό, πονηρό, απαγορευμένο, τρομακτικό. 

Υπάρχουν κι εκείνα τα παιδιά που δεν κάνουν ερωτήσεις γύρω από το σεξ. Είτε δεν έχουν ενδιαφέρον για το θέμα, είτε αισθάνονται τη δική σας συστολή γύρω από το θέμα. Ακόμα κι εκείνα, όμως, χρειάζονται ενημέρωση για θέματα σύνεσης, ιδιωτικότητας, αγγίγματος, βασικών σωματικών λειτουργιών. Επωφεληθείτε από ένα βιβλίο ή μια ταινία για να ξεκινήσετε τη συζήτηση με το παιδί σας. 

Επίσης, παρατηρήστε τις αντιδράσεις του σε ερωτικές σκηνές, χειρονομίες και λέξεις γύρω από το σώμα και το σεξ στην τηλεόραση ή στην καθημερινή ζωή.  Βοηθήστε το παιδί να λεκτικοποιήσει το συναίσθημά του και τι το απασχολεί, π.χ. «Κρύβεις τα μάτια σου κάθε φορά που ένα ζευγάρι φιλιέται στην ταινία. Σκέφτομαι ότι νιώθεις αηδία γι' αυτό. Ή μήπως νιώθεις ντροπή;».

Η καθημερινή ζωή προσφέρει πολλές ευκαιρίες για συζήτηση σχετικά με το σεξ. Κατά την αλλαγή της πάνας ή την ώρα του μπάνιου μπορείτε να μιλήσετε για τις ανατομικές διαφορές ανάμεσα στα φύλα. Το φιλί που ανταλλάσσετε με τον σύντροφό σας είναι ένας τρόπος να ξεκινήσετε την συζήτηση σχετικά με την  ιδιαίτερη σχέση που υπάρχει μεταξύ δύο ανθρώπων που αγαπιούνται. Μια  εγκυμοσύνη, ακόμα και από το κατοικίδιο, επίσης είναι μια καλή στιγμή για να εξηγήσετε πώς γίνονται τα μωρά. Βιβλία με εικόνες, χαλαρή και ελαφρώς χιουμοριστική ατμόσφαιρα, θα κάνουν τη συζήτηση πιο εύκολη. 

Μην υποτιμάτε τη σημασία τόσο της λεκτικής όσο και της μη λεκτικής σας συμπεριφοράς. Το παιδί παίρνει μηνύματα τόσο μέσα από όσα του λέμε ή απλά του δείχνουμε με το ύφος, τη διάθεση, τις κινήσεις και τις πράξεις μας. Ένα βλέμμα, ένα άγγιγμα, η στάση του σώματός μας, «διδάσκουν» το παιδί χωρίς εμείς να το καταλαβαίνουμε.

Ακόμα κι αν το παιδί δεν μοιράζεται τα πάντα για τη σεξουαλική του ζωή και τις ανησυχίες του, κρατάμε μια στάση εμπιστοσύνης και δείχνουμε ανοιχτοί να ακούσουμε κι άλλα μοιράσματα, χωρίς επικρίσεις. «Με τιμάει που με εμπιστεύεσαι και μοιράζεσαι μαζί μου όλες αυτές τις πληροφορίες για το θέμα του σεξ με τον φίλο σου, παρότι είναι ένα ιδιωτικό κομμάτι. Αν υπάρχουν κι άλλα που θα ήθελες να μοιραστείς μαζί μου και σκέφτεσαι ότι θα με σοκάρουν, να ξέρεις είμαι έτοιμη να τα ακούσω, να πάρω χρόνο να τα επεξεργαστώ. Αρκεί εσύ να το επιθυμείς να μου τα πεις».

Πριν αρχίσετε να συζητάτε με το παιδί σας, ξεκαθαρίστε ποιες είναι οι προσωπικές σας απόψεις και στάσεις σε αυτά τα θέματα. Βοηθάει να μοιραστούμε με το παιδί σας τις σκέψεις και τα συναισθήματα που είχαμε κι εμείς στην ηλικία του για παρόμοια θέματα. Συζητήστε, επίσης, με τον σύντροφό σας ποιες είναι οι αρχές και τα δικά του πιστεύω σε αυτά τα θέματα, ώστε να μην έρθετε σε σύγκρουση μπροστά στο παιδί. Ζητήστε αποδοχή των διαφορετικών στάσεων, δείξτε σεβασμό στις διαφορετικές απόψεις και επιτρέψτε στο παιδί να χτίσει τις δικές του. 

Δεν υπάρχουν μυστικά, ούτε συνταγές επιτυχίας. Η υπομονή, η αγάπη και η επιθυμία να ευτυχήσει το παιδί σας, θα βοηθήσουν να μοιραστείτε μαζί του όλα όσα θέλετε.