Τι ανάγκες σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης έχουν τα παιδιά και οι έφηβοι;

Σημαντικό κομμάτι της σεξουαλικής διαπαιδαγώγησης είναι η σωματογνωσία. Ήδη, από τα πρώτα χρόνια της ζωής τους, τα παιδιά ενδιαφέρονται για το σώμα, τα μέλη σώματος και τις λειτουργίες τους. Σημαντικό είναι, πέρα από τα βιολογικά χαρακτηριστικά και τις διαφορές γυναικείου και ανδρικού σώματος (π.χ., οι άντρες έχουν πέος και όρχεις), να μάθουν τα παιδιά την κοινωνική (π.χ., οι γυναίκες κάνουν δουλειές στο σπίτι) και την σεξουαλική (π.χ., ομοφυλόφιλος – ετερόφυλος) διάσταση που αποδίδεται στην έννοια του φύλου. Ο τρόπος που οι γονείς σχετίζονται και επικοινωνούν με άτομα του ίδιου και του άλλου φύλου και οι ενδεχόμενες προκαταλήψεις ή δυσκολίες αποδοχής που έχουν για τις διαφορετικές σεξουαλικές προτιμήσεις, θα καθορίσει και την αντίληψη του παιδιού για την ισότητα, τον σεβασμό, την φροντίδα σε μια συντροφική σχέση.

Άλλο σημαντικό κομμάτι που αφορά στη σεξουαλική αγωγή είναι η σύνεση στο άγγιγμα και η ιδιωτικότητα του σώματος. Τα παιδιά οφείλουν να γνωρίζουν ότι τα γεννητικά όργανα και ολόκληρο το σώμα τους χρειάζεται να τα κρατήσουν μακριά από τα μάτια ή το άγγιγμα των άλλων. Επίσης, να ξέρουν ποιος έχει το δικαίωμα να τα αγγίζει (π.χ. γιατρός υπό την παρουσία γονέα) και την αναγκαιότητα να αντιστέκονται σε οποιαδήποτε παρενόχληση. Καλό είναι να γίνονται και συζητήσεις για το πού μπορεί και είναι ασφαλές το παιδί να κυκλοφορεί γυμνό. Ο γυμνισμός είναι σεβαστός και επιτρεπτός σε συγκεκριμένα πλαίσια και χώρους. Σημαντικό είναι, επίσης, κατά τη διαδικασία της συγκοίμησης να καλύπτονται τα γεννητικά όργανα, καθώς η κρεβατοκάμαρα είναι χώρος ιδιωτικός και έκφρασης ερωτικών επιθυμιών.

Ένα σημαντικό κομμάτι της σεξουαλικής ενημέρωσης αφορά στην ανατομία του γεννητικού συστήματος, την διαδικασία σύλληψης και την αναπαραγωγή. Στα μικρότερα παιδιά είναι πολύ βοηθητικά τα βιβλία με εικόνες από τα γεννητικά όργανα και το γεννητικό σύστημα ανδρών και γυναικών, καθώς και φωτογραφίες ή υπερηχογραφήματα από τα στάδια εγκυμοσύνης της ίδιας της μητέρας. Ο στόχος είναι το παιδί να συνδέσει την αγάπη των δύο συντρόφων με τη σύλληψη, την ενδομήτρια ζωή και τη γέννηση.

Οφείλουμε, επίσης, να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά ως προς το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούν για να εκφραστούν γύρω από το θέμα σεξ, καθώς και τις συμπεριφορές που εκφράζουν τη σεξουαλικότητά τους. Προκλητικές συμπεριφορές, πειράγματα, αγγίγματα προς άλλους και λεξιλόγιο προσβλητικό ή υβριστικό δεν είναι αποδεκτές και σημαντικό είναι να κατονομάζονται και να απορρίπτονται. «Ο τρόπος που μιλάς για το σεξ και τα γεννητικά όργανα είναι προσβλητικός και ενοχλητικός για κάποιους. Είναι εντάξει να μη σου αρέσει εσένα αυτή τη στιγμή και να σου φαίνονται όλα αυτά αηδιαστικά και περίεργα. Μα είναι σημαντικό να σεβαστείς αυτούς που το βρίσκουν όμορφο».

Οι νέοι χρειάζεται να είναι πλήρως ενημερωμένοι για τα μέτρα αντισύλληψης, για πρόληψη μιας ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης ή σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων. Να τα δουν ως αυτοπροστασία και αυτοσεβασμό και δικαίωμά τους να απορρίψουν μια σεξουαλική πρόταση, όταν ο σύντροφός τους δεν σέβεται το σώμα τους, ζητώντας τους να προβούν σε πράξεις, χωρίς προφύλαξη. Είναι απαραίτητο σε αυτό το στάδιο να δείξουμε πως η σεξουαλική ζωή του καθενός επηρεάζει και το σύντροφό του. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στους προεφήβους και στους εφήβους για την διαχείριση των ορμών. Για την έλξη από άτομα του αντίθετου ή ίδιου φύλου, για ερωτικές και σεξουαλικές σκέψεις που κάνουν και τα έντονα συναισθήματα που αναπτύσσουν. Επισημαίνουμε ότι οι σεξουαλικοί πειραματισμοί και η αυτοϊκανοποίηση γίνονται αυστηρά σε ιδιωτικό χώρο, με σύνεση και με κάθε απαραίτητη προφύλαξη.

Θέματα που απασχολούν τα αγόρια από την ηλικία των 4 κι έπειτα και δυσκολεύονται ή ντρέπονται να συζητήσουν είναι ο αυνανισμός, η βραδινή ονείρωξη και η στύση που προκύπτει από φαντασιώσεις και κατά τη διάρκεια παιχνιδιών που παίρνουν τον ρόλο του δυνατού, και νιώθουν δέος ή βλέπουν θελκτικές γυναικείες φιγούρες. Τους εξηγούμε ότι όλα είναι επιθυμητές λειτουργίες, καθώς δείχνει ότι τα γεννητικά τους όργανα λειτουργούν σωστά και αντιδρούν στα ευχάριστα ερεθίσματα. Τονίζουμε πως είναι μια φυσική λειτουργία που δεν μπορούν να την ελέγξουν τα αγόρια, όπως είναι η περίοδος για τα κορίτσια. Για την περίοδο, καλό είναι η ενημέρωση να ξεκινάει από την ηλικία των 9 ετών, καθώς αρκετά κορίτσια έχουν πρώιμη περίοδο στην ηλικία των 10-11 ετών.

Ένα φλέγον ζήτημα είναι η επαφή που πλέον τα παιδιά μπορούν να έχουν με πορνογραφικό υλικό, καθώς έχουν ήδη πρόσβαση στο διαδίκτυο από διαφορετικές πηγές. Το υλικό αυτό μπορεί να τα τρομάξει και να τα μπερδέψει. Είναι σημαντικό να ελέγχονται οι ιστότοποι που το παιδί έχει πρόσβαση και να διδάσκουμε στο παιδί ότι η έννοια της ιδιωτικότητας και οι κανόνες ασφαλούς επικοινωνίας με αγνώστους ισχύουν και στο διαδίκτυο! Είναι απαραίτητο να αντιληφθεί το παιδί ότι η έκθεση και η αυτοέκθεση στο διαδίκτυο αναιρεί την έννοια της ιδιωτικότητας. Το διαδίκτυο είναι δημόσιος χώρος και οφείλουμε να προσέχουμε όσα λέμε, γράφουμε και κοινοποιούμε. Αποτελεί χώρο κοινωνικής έκθεσης και έχει κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς!

Σημαντικό είναι να μην αφήνετε χωρίς συζήτηση και θέματα που σχετίζονται με την ομοφυλοφιλία και την σεξουαλική ταυτότητα. Ακόμα κι αν εσείς αισθάνεστε άβολα με το θέμα αυτό, είναι σημαντικό να σεβαστείτε και να μιλήσετε στο παιδί για την ελευθερία επιλογής σεξουαλικής ταυτότητας και να αποφύγετε επικριτικά σχόλια, όπως «γκέουλες, πούστης, τραβέλι, κλπ». Η μη αποδοχή της ομοφυλοφιλίας είναι αποδεκτή. Η ομοφοβική γλώσσα ΔΕΝ είναι. Συχνά οι έφηβοι αναρωτιούνται αν είναι «φυσιολογικοί», επηρεασμένοι από τα πρότυπα και την έντονη έκθεση που υπάρχει στη διαφορετική σεξουαλική ταυτότητα, η οποία συγκρούεται με τις παγιωμένες αντιλήψεις περί αποδεκτού και φυσιολογικού. Ακόμα κι αν μας δυσκολεύει η ομοφυλοφιλία, εστιάζουμε στην αποδοχή της διαφορετικότητας και στον σεβασμό της ελευθερίας επιλογής. Προς τους εφήβους που φοβούνται και επικρίνουν την διαφορετική σεξουαλική ταυτότητα είναι σημαντικό να δείξουμε αποδοχή της δυσκολίας τους και να βάλουμε όριο στην επίκρισή τους «Είναι εντάξει να σε ενοχλούν τα άτομα που έχουν διαφορετική σεξουαλική ταυτότητα από εσένα ή αυτή που έχεις στο μυαλό σου ως φυσιολογική. Και όπως εμείς σεβόμαστε την επιθυμία σου να μην τους συναναστρέφεσαι, σεβάσου κι εσύ το δικαίωμά τους να ζουν με τον τρόπο που επιλέγουν. Εσύ μπορείς να επικρίνεις τις δικές σου και μόνο αποφάσεις, όχι τις αποφάσεις των άλλων, όταν αυτές δεν σε επηρεάζουν», όπως και «Η ομοφυλοφιλία μπορεί να μην είναι αποδεκτή από όλους, αλλά η ομοφοβική γλώσσα ΔΕΝ είναι γενικά».

Ας μην ξεχνάμε, πως η ενημέρωση γύρω από όλα αυτά τα θέματα χρειάζεται να γίνεται τόσο στα αγόρια όσο και στα κορίτσια! Είναι σημαντικό να γνωρίζουν βασικές πληροφορίες, καθώς αφορά στο αίσθημα ευθύνης, οικειότητας και σεβασμού που θα αναπτύξουν απέναντι στους μελλοντικούς συντρόφους τους! Και τελικά, η σωστή ενημέρωση οδηγεί σε ενδυνάμωση της αυτοπεποίθησης του παιδιού καθώς και της ικανότητάς του να εκφράζει τα συναισθήματά του, να επικοινωνεί τις σκέψεις του, να υπερασπίζεται τα δικαιώματά του και να διεκδικεί ό,τι το κάνει ευτυχισμένο με σεβασμό προς τον εαυτό του και τους άλλους.

Πώς διαχειρίζομαι τη δυσκολία μου να προσεγγίσω αυτό το θέμα;

Εάν δεν έχετε απάντηση στην ερώτηση του παιδιού σας, αποφύγετε να πείτε κάτι αμέσως. Να είστε ειλικρινείς, να του πείτε ότι είναι μια καλή ερώτηση, αλλά κι εσείς δεν έχετε ενημερωθεί γι’ αυτό και χρειάζεστε λίγο χρόνο για να το ψάξετε. Μπορείτε να κάνετε το ίδιο εάν νιώθετε άβολα με μια ερώτησή του. Ωστόσο, είναι σημαντικό να μην το αγνοήσετε και να επιστρέψετε σε αυτό με μια σαφή απάντηση. Μπορείτε να ζητήσετε βοήθεια από το σύντροφό σας ή κάποιο οικείο σας πρόσωπο στο πώς να κάνετε μόνοι σας ή μαζί αυτές τις άβολες για εσάς συζητήσεις.

Είναι σημαντικό να δούμε τι μας δυσκολεύει στο να προσεγγίσουμε το θέμα της σεξουαλικής ζωής και ανάπτυξης.

Είναι ενδεχομένως η δική σας ανασφάλεια για το κατά πόσο είστε σε θέση να απαντήσετε σωστά στο παιδί σας αλλά και μέσα στα πλαίσια που θέτει το αναπτυξιακό τους στάδιο και η άγνοιά σας γύρω από όλα αυτά τα θέματα; Να θυμάστε πως το παιδί δεν ζητάει μια επιστημονική απάντηση, μα μια κατεύθυνση, μια πρώτη ενημέρωση. Ζητάει μια απλή απάντηση, που θα του δείξει ότι η περιέργειά του είναι υγιής και είναι εντάξει, και όχι ντροπή, το να έχει απορίες για το θέμα αυτό!

Ακόμα και μια απάντηση ότι δεν γνωρίζετε, μα θα ψάξετε να μάθετε και θα επανέλθετε, θα δημιουργήσει το κλίμα εμπιστοσύνης που θέλουμε να καλλιεργήσουμε, ώστε τα παιδιά να μας μιλούν ανοιχτά και χωρίς ενοχές για την σεξουαλική τους ζωή και τους αντίστοιχους προβληματισμούς τους.

Είναι από την άλλη το αίσθημα ντροπής που σας κατακλύζει, έχοντας ανατραφεί με το σεξ ως θέμα ταμπού; Είναι η δική σας δυσκολία να αποδεχτείτε θέματα ισότητας των δύο φύλων, την ομοφυλοφιλία και οι πεποιθήσεις σας γύρω από τη σεξουαλική ζωή, που συγκρούονται με τις πεποιθήσεις της νέας γενιάς του 2024;

Ας θυμηθούμε το πώς δεν μας ενημέρωσαν οι δικοί μας γονείς γύρω από αντίστοιχα θέματα και πως η μη συζήτηση τέτοιων θεμάτων στην οικογένεια τα κατέταξε στην κατηγορία «απαγορευμένη ζώνη». Κι ας επιλέξουμε εμείς, να γίνουμε ένα διαφορετικό πρότυπο για τα παιδιά μας.

Ξεκινήστε, αρχικά, εκπαιδεύοντας τον εαυτό σας να έρχεται σε επαφή με εικόνες, βιβλία, ομιλίες, συζητήσεις γύρω από το θέμα σεξ, σώμα, σεξουαλικότητα. Μπορείτε να μπείτε σε μια ομάδα ενημέρωσης γονέων γύρω από αυτό το θέμα ή να μιλήσετε με κάποιον ειδικό για το πώς να το προσεγγίσετε καλύτερα με τα παιδιά σας. Εμπιστευτείτε τον εαυτό σας στην αλλαγή που θέλετε να κάνετε! Και ξεκινήστε βήμα βήμα, ζητώντας συμπαράσταση! Υπάρχουν πολλοί γονείς δίπλα σας, που έχουν ακριβώς τις ίδιες δυσκολίες και αισθάνονται την ίδια ντροπή και άγνοια με εσάς! Ενώστε τις δυνάμεις σας!

Σεξουαλικότητα

Πώς να μιλήσεις στο παιδί σου για το σεξ με άνεση & ειλικρίνεια

Συζήτηση για το σεξ: Γιατί να μην την αποφεύγεις

Οδηγός σεξουαλικής αγωγής για τους γονείς με βάση την ηλικία

Σεξουαλική αποπλάνηση και κακοποίηση παιδιών: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

9 μύθοι για τη Σεξουαλική Αγωγή